Boekbesprekingen Boekbesprekingen




Klik op de rode naam van het boek om snel (zonder scrollen) naar de boekbespreking van het boek te gaan.

De Future of FaithDe KlokkenluidersReaching Out
Na een gezonde geloofscrisisWaarop wachten we,  De Dood Leeft!,  Op de Grens van Geest en Stof,  Stilte als antwoord,  Waar blijft DE ZIEL?   Emo’s Reis,  Het vergeten christendom,  Historie der Martelaren,  Aan Babylons Stromen,  Wie is Jezus Christus?  Jongerenbijbel, Wat ik geloof, Dit is geen verdediging, De Stille Stem, Jeugdbijbel,  Bijbel in Gewone Taal, Het Licht van het geloof, Een familie in oorlogstijd, NoraRowan Williams, God Iets of Niets?, Moederkerk

Auteur: Jos Palm
Titel: Moederkerk. De ondergang van Rooms Nederland
Uitgever: Atlas Contact. ISBN 978 90 467 0492 9. Jaar van uitgave; 2012, 2015. 10 €.

Is dit gezien de titel een mooi boek voor protestanten om het Lutherjaar mee te beginnen, en te lezen dat na 500 jaar Luther het ook in Nederland gewonnen heeft?  ‘Rooms’ is tenslotte de term waarmee protestanten de katholieken pleegden aan te duiden, en niet: ‘katholiek’.  Nee, dat is het niet. De reden waarom ik aandacht vraag voor dit boek is dat er sterke parallellen zijn tussen wat er sinds de jaren ’50 van de vorige eeuw in Rooms-katholiek Nederland gebeurde en de veranderingen in geloof, cultuur en levensstijl van protestanten. Jos Palm is een journalist en historicus die opgroeide in een katholiek gezin. Met humor en liefde vertelt hij over het leven van zijn ouders en hun gezin in de naoorlogse periode van verzuiling, en het verdwijnen van die leefwereld. In die wereld stonden protestanten en katholieken nog tegenover elkaar.
De almacht van de priester, het gezinsgeluk van de jaren vijftig, het waren de idealen van het Rijke Roomse leven waarmee Jos Palm werd opgevoed. Maar toen kwamen de vernieuwing en verwarring van de jaren zestig. Het was voor de gewone gelovigen alsof er geen God meer was, geen hemel, en geen ‘meneer pastoor’. Tot overmaat van ramp zagen ze hun kinderen achter nieuwe goden aanlopen: Marx, Mao, Che Guevara.
Dit is een boeiend en ontroerend boek omdat je erin leest hoe de zekerheden van een oudere generatie werden afgebroken, en er geen, of slechts tijdelijk, nieuwe voor in de plaats kwamen. Het idee van een eigen levensstijl (“gij geheel anders”) vind je evengoed bij de protestantse zuil. In plaats van meneer pastoor was daar voor velen de dominee een centrale figuur in het kerkelijk leven.
De ondergang van Rooms Nederland oude stijl was gevolg van een breder maatschappelijk proces, van de ontzuiling en secularisatie van Nederland, en niet een triomf van de protestanten. Voor Palm en voor ons blijft de vraag wat we van die tradities als waardevol moeten behouden en koesteren.

Geert Booij


Auteur: Taede A. Smedes
Titel: God Iets of niets?
Uitgever: 
Amsterdam University Press 2016; ISBN 9789462983137

Taede A. Smedes, godsdienstfilosoof en theoloog, constateert dat, als het in Nederland over geloof gaat, al snel in termen van alles of niets wordt gedacht. Aan de ene kant is er de – afnemende-  groep ‘traditionele’ gelovigen, die God ervaart als liefdevolle Vader, Die elke stap van ons leven leidt of minstens begeleidt. Deze wijze van geloven wordt wel theïsme genoemd: God ziet en kent ons in al ons doen en laten. Aan de andere kant is er een -  groeiende -groep, die hier helemaal niets meer mee kan. Ze gooien alle  godsgeloof over boord. Dan spreken we van atheïsme.
Smedes pleit in dit boek voor het goed recht van een derde weg. Hij spreekt dan van post-theïsme, geloof, dat niet alleen het theïsme, maar ook het atheïsme áchter ( Latijn: post, na) zich laat. Hij komt dan uit bij Paul Tillich (1886 – 1965). Geloof is de ‘grond van het bestaan’, een zaak van ‘uiterste betrokkenheid’.
Wie niet meer uit de voeten kan met het vertrouwde geloof van vroeger, hoeft het kind niet met het badwater weg te gooien. Er is een derde weg: God als Bron van Leven, als Slijpsteen voor de geest, als Tegenover voor je eigen grote gelijk , de Moed om te zijn.
 
Bert Kramer

 


Auteur: Rowan Williams
Titel: Geloof in de publieke ruimte
Uitgever: 
Skandalon 2013, ISBN 978-94-90708-77-1

In 2013 verscheen de vertaling van “Faith in the Public Square” uit 2012.
Rowan Williams tot 2012 aartsbisschop van de wereldwijde Anglicaanse
Kerk breekt in dit schitterende boek met de veel gehoorde opinie dat geloof exclusief thuishoort in de privésfeer. Eén citaat uit de toelichting:”Een democratie moet juist openstaan voor religieuze kritiek, want anders dreigt onze cultuur aan haar eigen materialisme en absolutisme ten onder te gaan.
Het boek is gebaseerd op een 26-tal voordrachten in de periode 2004-2010, gegeven aan Universiteiten en in Kerken in en buiten Engeland, waaronder de Wereldraad van Kerken in Genève en de Pauselijke Academie. De gemiddeld 14 pagina’s per voordracht kunnen heel goed zelfstandig worden gelezen. De rode draad blijft zichtbaar door de indeling van de voordrachten naar 7 thema’s. Deze betreffen: I. Het Secularisme en zijn bezwaren ( voordracht 1-7); II. Leven met grenzen: Liberalisme, Pluralisme en de Wet ( voordracht 8-13); III. Leven met grenzen: Het Milieu (voordracht 14-16); IV. Huishouden; De economische uitdaging (voordracht 17-18); V. Gerechtigheid in de gemeenschap (voordracht 19-22); VI. Religieuze diversiteit en burgerlijke overeenstemming (voordracht 23-25); VII. Religie herontdekt ( voordracht 26).
Een goed leesbaar boek, pittig en doordacht. Totaal 416 blz. en dat voor nog geen 35 euro’s. Ook ter uitleen via het literatuurrek van de Ter Coulsterkerk.

Van harte aanbevolen – Henk Bikker



Auteur: Colm Tóibín
Titel: Nora
Uitgever: De Geus ISBN 978 90 445 3457 3


Over de kalme kracht van een vrouw, die haar man verliest.
 
Velen hebben die ervaring: je leest voor het eerst een boek van een bepaalde schrijver en gaat vervolgens op zoek naar álle boeken, die hij geschreven heeft. Zo verging het mij bij de in 1955 in Ierland geboren Colm Tóibín. Ik las zijn biografie over de beroemde schrijver Henry James , The master. Wat mij vooral treft is de grootse manier waarop Tóibín gevoelens weet te peilen, te proeven en vervolgens onder woorden te brengen.
Het verhaal van zijn meest recente boek Nora is snel verteld. Nora Webster verliest op vrij jonge leeftijd haar man  Maurice. Ze blijft achter met vier kinderen, waarvan de twee jongsten, jongens, nog thuis wonen. Ook hier weer treft mij de ongelooflijke sensitiviteit van Tóibín om gevoelen weer te geven. Ik werd er des te meer door geraakt, omdat het daarbij allereerst gaat om de emoties van haar zonen. Hoe verwerken zij het verdriet om het verlies van hun vader? Het kan toch niet zo zijn, dat de jongste zich zorgen om haar – verdriet- gaat maken!
Nora Webster is een sterke vrouw. Langzaam, maar heel zeker zet ze de lijn van haar toekomstige leven uit. Ze brengt de financiën op orde en schroomt niet om het bij het hele gezin zo geliefde zomerhuisje te verkopen. Waar ze zich – weer - vooral zorgen over maakt, zijn de gevoelens van haar kinderen.  Ze neemt een baantje, maar laat niet over zich heen
lopen.
Ik vroeg me een aantal keren af, of deze Nora andere vrouwen en mannen tot voorbeeld, tot steun kan zijn bij het verwerken van hun verdriet. Wat een sterke, in de diepte evenwichtige vrouw, met zoveel  ( verantwoordelijkheids-) gevoel voor haar omgeving en zoveel kracht om zelf haar leven vorm te geven.
 
Bert Kramer


Auteur: Rosita Steenbeek, Rose.
Titel: Een familie in oorlogstijd.
Uitgever: Ambo/Anthos: 2015. ISBN 9789026326813.
 
Rista Steenbeek is een bekende en goede auteur, zowel van fictie als van non-fictie. In dit, haar meest recente, boek beschrijft ze de geschiedenis van haar eigen grootmoeder Rose, die in 1929 verliefd wordt op een Nederlandse dominee, die op bezoek is in Heidelberg. Hij heet Gerhard Hugenholtz. Ze vestigt zich na haar huwelijk in de Liebfrauenkirche in Bremen (in 1931) met haar man in een klein dorp in de buurt van Rotterdam, Klaaswaal. In de jaren dertig waaiert Rose’s familie uit over de wereld, op de vlucht voor Hitlers bewind. Op 14 mei 1940 ziet Rose de bommen op Rotterdam vallen. Haar man sluit zich aan bij het verzet, en wordt gearresteerd. Familieleden van Rose komen door verschillende factoren aan beide kanten van het front terecht.
            In dit spannende boek wordt beschreven hoe grootmoeder Rose worstelt met de verhouding tussen haar eigen Joodse opvoeding en het Christelijk geloof van haar man. Ook is haar positie in de oorlog als Duitse vrouw natuurlijk heel moeilijk. Toch lukt het haar te overleven, ingeklemd tussen haar loyaliteit aan Nederland en het verzet aan de ene kant, en haar Duitse afkomst aan de andere.
            Rose’s dochter Margreth wordt de moeder van de auteur, Rosita. Ze ontdekte pas recent de geschiedenis van haar Duitse oma, en wat die heeft moeten meemaken. Ze beschrijft de geschiedenis van haar grootmoeder met veel inlevingsvermogen. Het is altijd bijzonder de grote geschiedenis van de mensheid, in dit geval de Tweede Wereldoorlog en wat daaraan voroaf ging, waar te nemen via de lotgevallen van individuen. De moeite van het lezen zeer waard!
 
Geert Booij



Het licht van het geloof
Auteur: Paus Franciscus
Uitgever:  Betsaida, ’s-
Hertogenbosch 2013,
ISBN 978.90.820606.1.4.

De encycliek “Lumen Fidei” of wel “Het licht van het geloof” is begonnen door paus Benedictus XVI en aangevuld en uitgewerkt door paus Franciscus. Het is een handzaam en goed leesbaar boekje geschikt voor jas en tas. In slechts 123 blz. ingedeeld naar vier hoofdstukken en in totaal 60 paragrafen is het een rondzendbrief over het stralende licht dat uitgaat van de liefde van God en het aanvaarden daarvan.  Met de woorden van Franciscus, vrij vertaald: geloven is vertrouwen op en wandelen met God.

In het eerste hoofdstuk legt Franciscus uit dat geloven meer is dan het aanvaarden van leerstukken. Het is blij aanvaarden van de aandacht, van de liefde die ons door God wordt geboden. Die aanvaarding heeft met ieder persoonlijk te maken; het 

geschenk komt echter “van de Andere kant” in woorden en verhalen, zichtbaar en hoorbaar met de komst van Jezus en alledag nabij met de komst van Zijn Geest.

Hoofdstuk 2 gaat over het samen optrekken van kennis via ervaring en wetenschap met kennis gebaseerd op vertrouwen 

op God. De verhalen met name over wat Abraham beleefde, over de Exodus van de Israëlieten  en over de komst van Jezus brengen de aandacht en de liefde van God heel dichtbij.  Deze worden onderstreept door tal van tekenen en beloften.
In hoofdstuk 3 geeft Franciscus zijn visie op de positie van de Kerk als wereldwijde gemeenschap van Christenen, die het geschenk 
van “de Blijde Boodschap”doorgeeft, samenkomt om de komst van het licht te vieren, elkaar helpt en dienstbaar is in ruime zin naar de mensen en dat op wereldschaal.

De paragrafen 50 t/m 60 in hoofdstuk 4 gaan in op het licht dat het geloof biedt voor de relaties tussen mensen. Franciscus werkt dit o.a. uit naar het licht van het geloof in het gezin, in de maatschappelijke relaties en voor het persoonlijk leven van ieder mens.De laatste paragrafen besluiten met een eerbewijs aan Maria de moeder van Jezus, die in haar leven de pelgrimstocht van het geloof heeft afgelegd in het voetspoor van haar Zoon.

Een exemplaar van “Het licht van het geloof”is te vinden bij de “Uitleen besproken boeken”  in het literatuurrek van de Ter Coulsterkerk.  Het boekje is te bestellen ad € 11.95. Het is ook te koop bij de abdij te Egmond Binnen.

Voor U gelezen en bestudeerd,
Henk Bikker            

Bijbel in Gewone Taal
Standaarduitgave Nederlands Bijbelgenootschap
uitgave Jongbloed 2014, ISBN 978-9089-120410 
prijs € 28.50, gebonden 2000 blz.
Ook verkrijgbaar in de iets forsere zgn. “Huisbijbeluitgave”, ISBN 978-9089-120403; prijs € 39.50


      








Onze plaatsgenoot Geert Booy, hoogleraar Taalwetenschap schrijft in het Lees en Luister magazine, najaar 2014: “De teksten van de Bijbel in Gewone Taal zijn van indrukwekkende kwaliteit. Het ideaal van de Bijbel toegankelijk te maken voor nieuwe groepen en generaties lezers zal hierdoor zeker bereikt worden. Het is alsof het stof van de teksten is gewist, waardoor ze de lezer weer veel directer aanspreken. Het NBG heeft zijn missie, na de mooie “Nieuwe Bijbelvertaling”in 2014 opnieuw op een aansprekende manier uitgevoerd”
De Bijbels zijn vanaf 1 maart 2015 te leen ter inzage en kennismaking. Dit keer i.v.m. de verwachte belangstelling voor een periode van vier weken. In het literatuurrek zijn beiden te vinden onder “Uitleen Actueel”. Graag als altijd uw naam, adres. telef.nr. en de datum van lenen even noteren op de kaart in het bakje.
Namens de Commissie NBG-contacten Heiloo – Henk Bikker en Allan de Monchy

                        
Jeugdbijbel
Uitgave Nederlands Bijbelgenootschap en uitgeverscombinatie Royal Jongbloed,
ISBN 978-90-8912-037-3; prijs € 32.50


Ter gelegenheid van het 200-jarig jubileum van het NBG werd op 28 juni 2014 in een feestelijke bijeenkomst te Utrecht met ongeveer 2000 gasten ook de “Jeugdbijbel” gepresenteerd; het eerste exemplaar werd aangeboden aan Prinses Beatrix; zij kocht er spontaan één voor ieder van haar negen kleinkinderen.

In deze Jeugdbijbel zijn 74 bijbelverhalen op een originele wijze naverteld door Lieke van Duin, Mireille Geus en Corien Oranje. Het boek is bedoeld voor kinderen van 9 tot en met 12 jaar en prachtig geïllustreerd door Irene Goede. Een team van het NBG en Royal Jongbloed hebben dit project samen getrokken.
Deze Jeugdbijbel is vanaf 1 maart 2015 voor inzage en ter kennismaking te leen via  het literatuurrek in de Ter Coulsterkerk. Vanwege de verwachte belangstelling is de uitleen termijn beperkt tot vier weken. Graag wel even aandacht voor het noteren van uw naam, adres, telef.nr. en de leendatum op de betreffende kaart.

Henk Bikker en Allan de Monchy 
                                                                                                                                                                              

De stille stem                                   
Auteur: Jan Oegema
Niet-weten als levenshouding          
Een essay over openheid
Uitgever : Nieuw Amsterdam 2011, ISBN: 978 90 48 1014 9

Eén van mijn medestudenten in Montréal op het college over filosofie, mystiek en spiritualiteit leerde Chinees om de teksten van de Chinese wijsgeer Zhuang Zi in de oorspronkelijke taal te kunnen lezen. Op college hield de studente een presentatie over de mystieke beelden in zijn geschriften. Zhuang Zi behoort tot de sleutelfiguren van het taoïstische filosofie.
Ik had niet gedacht dat ik zijn naam nog een keer zou tegenkomen, maar in het boek van Jan Oegema is een hoofdstuk aan hem gewijd. De sferen van het college namelijk het gebied van filosofie, mystiek en spiritualiteit zijn ook de sferen die Jan Oegema in zijn boek zoekt en beproeft. De beide ondertitels van het boek geven de richting aan waarin hij zoekt. Misschien is dit zoeken door mij al te actief weergegeven, het is meer wat hem toevalt onderweg in zijn leven, wat hem bereikt in zijn verlangen naar stilte en openheid. Naast de Aziatische religies en zijn meditatiemeesters  zijn er dichters en schrijvers, mystici, de quakers, en filosofen die hem helpen bij zijn verkenning, zonder dat er ooit een moment komt dat hij zichzelf of zijn identiteit definiëren wil. Lucebert hielp hem en Vasalis, en de Hongaarse schrijver Imre Kertész met een opvallende belangstelling  voor religie en mystiek. Aan Etty Hillesum, Dag Hammarskjöld en aan Meister Eckhart besteedt hij aandacht. En aan de filosoof Cornelis Verhoeven met name aan zijn boek ‘Rondom de leegte’.Cornelis Verhoeven, die, zoals hij zelf zegt, de leegte in het gevoeligste deel van zijn bestaan open laat. Ik noem hier maar  enkele van Oegema’s  bronnen.  Vooral zijn interpretatie van Imre Kertész brengt mij er toe Kertész  opnieuw te lezen, want diens denken over transcendentie en de grenzen van het begrip herinner ik mij niet meer.
Aan het eind van elk hoofdstuk geeft Oegema een samenvatting van het voorafgaande en een introductie van het volgende. Dat maakt zijn boek bijzonder geschikt om te lezen in een kring, of beter misschien om in stilte te mediteren bij bepaalde teksten uit zijn boek. Hij is erop gericht niets en niemand uit te willen sluiten en een levenshouding van niet-weten en niet-hebben te schrijven. Hij hecht aan de stilte in de zin van afwezigheid van menselijke taal met inbegrip van spirituele taal. Meister Eckhart verbindt de stilte met het Duitse ‘Abgeschiedenheit’, dat Oegema vertaalt met ’afgesnedenheid’ om aan te geven hoe ongemakkelijk Eckhart de stilte maakt. Hij wil je in een staat brengen waarin alle weten verstomt, waarin je alle controle kwijtraakt omdat je ziel alleen zo naar het wezenlijke kan toe groeien : in het verborgene, buiten je medeweten. Dansen in het duister is voor Jan Oegema een treffend, agnostisch, fysiek beeld van een levenshouding, in een stil boek als alle weten tot zwijgen komt.


Ds. F.J. van der Wind

Dit is geen verdediging”. Waarom het christendom ondanks alles verrassend veel emotionele diepgang heeft.
Auteur: Francis Spufford. Uitgeverij Ten Have 2013
ISBN 9789025903060  


Er zijn van die boeken die je graag zelf had willen schrijven. Het boek “Dit is geen verdediging” van de Britse schrijver Francis Spufford is voor mij zo’n boek.
Niet dat ik het had kúnnen schrijven, daarvoor is het boek te Brits, te scherp, te briljant en te geestig. En daarmee heb ik gelijk al een paar karakteristieken gegeven waardoor het lezen van dit boek zeer de moeite waard is.
 
Spufford is geen theoloog, maar wel een overtuigd christen en daar schaamt hij zich niet voor. Nee sterker nog: hij dient alle critici van het christendom op geniale wijze van repliek, zonder in de verdediging te schieten. Hij laat zien dat christenen geen wereldvreemde figuren zijn, die liefdeloos en zonder zelfspot allerlei wetten en regels tot in het absurde naleven. Hij spreekt daarbij vrijmoedig over de beleving van zijn geloof en de kernwaarden van het christendom waardoor alle karikaturen over dit geloof stilaan als sneeuw voor de zon verdwijnen...

Hij is daarbij zowel diepzinnig als alledaags, zowel ernstig als vrolijk losjes. Zijn kracht is misschien wel dat hij aloude woorden uit de traditie van het christendom van een frisse eigentijdse inhoud voorziet. Het woord “zonde” bijvoorbeeld beschouwt hij uitvoerig als de “Menselijke Neiging om Dingen te Verkloten” (in het boek afgekort als: MnoDtV). Zijn verhandeling over Jezus is oorspronkelijk, open en verrassend, wellicht omdat hij als niet-theoloog daarover schrijft en daarom alle dogmatische bespiegelingen ons bespaard blijven.

Misschien is het boek wat al te populair uit het Engels vertaald, maar er zit geen woord Spaans bij en dat maakt dat het boek leest als een trein, verheldert, aan het denken zet en vrolijk maakt. In toonaangevende besprekingen in NRC of Trouw wordt dit boek voorzichtig al getipt als een klassieker. Ik denk dat ze daarin wel eens gelijk zouden kunnen krijgen...

Ds. Edward Kooiman


“The Future of Faith”, Harvey Cox, Harper Collins Publ., New York 2009, ISBN 978-0-06-175552-1

De bekende Harvey Cox van de Harvard Universiteit in de VS schreef in 2009 na veel reizen en conferenties wereldwijd het bovenstaande interessante boek. De kern betreft het verschil tussen “beliefs”en “faith”; vrij vertaald het verschil tussen “geloven in leerstukken” en “geloven als vertrouwen op God”. Het boek is in het Engels verkrijgbaar bij de boekhandel voor € 25,=; helaas nog niet in het Nederlands.
Eén exemplaar is inmiddels ter uitleen beschikbaar in het literatuurrek in de Ter Coulsterkerk onder “Actuele besproken boeken”.

Harvey Cox beschrijft hoe na de eerste eeuwen vol van het doorgeven van de Blijde Boodschap en het leven in de Geest van Jezus, door hem genoemd “The Age of Faith” vanaf ongeveer 400 n.Chr. in Europa een andere periode volgde: “The Age of Beliefs”. Een zeer lange periode die duurde tot het midden van de 20e eeuw. Geformuleerde belijdenissen, leerstukken, hiërarchie in Kerken en Kloosterorden en felle debatten over bepaalde aspecten kregen in die periode meer en meer aandacht. Het geloof in de zin van “Faith”, van vertrouwen op God, raakt als geschenk steeds vaker op de achtergrond.

Mijns inziens gaat Harvey Cox hier wat al te eenzijdig in op de vele schaduwkanten bij de verschuiving van “vertrouwen naar belijden” en van “liefde en genade” op de weg die Jezus wijst naar “te houden wetten en leefregels”. Die verschuiving in de loop van meer dan 1500 jaar valt echter niet te ontkennen.

Daarna volgt zijn hoofdpunt. De afgelopen vijftig jaar is er in de Christelijke Kerken wereldwijd veel veranderd met name in Latijns-Amerika, Afrika en Azië, de continenten waar inmiddels de meerderheid van de christenen woont. In die continenten zijn de kerken in deze periode tevens spectaculair gegroeid. Zij putten hun inspiratie opnieuw uit het mogen leven in en door de Geest van Jezus.
Het “Griekse debat” over leerstukken, dogma’s en voor ieder geldende leefregels krijgt bij hen veel minder aandacht. Wel echter hoe zich in getuigen, vieren, bidden en werken te richten naar Jezus en Zijn Geest. Cox benoemt deze nieuwe periode als “The Age of the Spirit”, “de eeuw van de Geest”, die veel trekken heeft van de eerste eeuwen; anders, maar toch… Duidelijk wordt dat hij van deze uitbundige opbloei van het geloof in Jezus en het leven vanuit Zijn Geest in woord en daad erg veel verwacht als hoopgevend perspectief en diepliggende bron voor denken en doen; ook voor de mensen in Europa en Noord-Amerika.

Het boek is met 235 pagina’s pittig, maar goed leesbaar en onderbouwd. Het lezen vraagt enige interesse vooraf, een gezonde kritische opstelling, en enige kennis van het Engels. Een woordenboekje Engels-Nederlands op de keukentafel komt echter goed van pas. Een in hoofdlijn boeiend en hoopgevend boek; aanbevolen!

Henk Bikker   

"De Klokkenluiders" – auteur Michel van der Plas, uitgave Meulenhoff; daar uitverkocht. Nog te koop via  internet. Een exemplaar is te leen via “Besproken Actuele Boeken” in  het literatuurrek van de Ter Coulsterkerk; maximaal één à twee maanden.
                                                                               
Onder de titel staat: “Hervormingsbewegingen in de katholieke Kerk”. De titel “Klokkenluiders” komt vandaag bekend voor. Klokkenluiders, mensen die uit de school klappen, mensen die misdaden aan de kaak stellen. Ook nu merk je dat ze (politiek gezien) niet altijd geliefd zijn en soms een speelbal zijn tussen de grootmachten of mensen die bepaalde belangen veilig stellen. Je vraagt je af: wat hebben die machthebbers dan te verstoppen of te verzwijgen?                                                                 
Dit boek behandelt de klokkenluiders in de r-k kerk ten tijde van de Hervorming en de tijd  er aan voorafgaand en daarna; zeg maar tussen 1450 en 1550. U begrijpt het al. Dat maakt het ook interessant voor niet-katholieke lezers, jazeker voor protestanten. Immers ook voorafgaand aan Luther in 1517 broeide het al in de r-k Kerk. En zeker waren er destijds klokkenluiders binnen de moederkerk die toen al zagen en zeiden dat zaken ( en personen) anders moesten. Bij een enkeling was er een verlangen naar zuivering en vernieuwing, Tenslotte is één man ( Luther) nooit de enige die iets merkt.                                                                                                                                                    Zo krijg je een inkijkje in het leven van verschillende pausen, maar ook Duitsland en de Lage Landen komen uitgebreid aan het woord. De Nederlandse paus Adrianus VI, Erasmus, Thomas Moore, wie kent ze niet? Tussen de zinnen door besef je dat ook vandaag deze problematiek leeft in de Kerk. De Kerk, welke ook, moet altijd weer opnieuw wakker geschud worden, want het oude en vertrouwde is immers sterk. Denk ook aan het adagium” ecclesia semper reformanda” - steeds opnieuw moet de Kerk hervormen en vernieuwen of zichzelf opnieuw uitvinden. Monseigneur Bär bespreekt dit ook in zijn voorwoord als hij zegt (citaat): Al het heden wordt verleden- schoon het ons aangerekend blijft - uit het bekende “Uren, dagen, maanden, jaren”…
Met andere woorden: nemen we de les van de geschiedenis ter harte al was het maar om “klokkenluiders” het voordeel van de gelovige twijfel te gunnen. Dikwijls hebben ze de geschiedenis aan hun kant  (gekregen).

Ds. R. Blaauw

"Reaching Out", The Three Movements of the Spiritual Life (1975);
‘Leven met een visioen'. De drie wegen van spiritualiteit (Nederlandse vertaling 1987).
‘Open uw hart'. De weg naar onszelf, de ander en God (Nederlandse vertaling 1988) Auteur: Henri J.M. Nouwen

Het is al een aantal jaren geleden dat ik ‘Reaching Out' voor het eerst las. Het was een oude tweedehands pocket maar ik ben er ondertussen erg zuinig op geworden. Ik heb het al een aantal keren gelezen want de inhoud vraagt overdenking, lezing en herlezing.

Het is een spiritueel boek, een gids op de zoektocht naar een leven met God. Niet hoog verheven maar gewoon in het dagelijks leven, in hoe je omgaat met jezelf en je medemensen.
Henri Nouwen is bekend door zijn vele boeken maar wellicht het meest door ‘Eindelijk thuis' uit 1992. Nouwen is geboren in 1932 en overleden in 1996. Hij was priester. Hij is hoogleraar geweest, aalmoezenier en (geestelijk) verzorger voor meervoudig gehandicapten.
Hij was een mens die het vaak moeilijk had met zichzelf. In ‘Reaching Out' beschrijft hij op open en eerlijke wijze zijn voortdurende zoektocht naar erkenning en liefde.
Het is een persoonlijk boek maar Nouwen getuigt van zoveel inzicht in de mens die zoekt naar zichzelf, de mensen om hem heen en God, dat vele lezers zich er in herkennen. Ik ook.

Het boek heeft drie hoofdstukken.
Het eerste is een zoektocht naar ons diepste zelf. Daarin beschrijft Nouwen de eenzaamheid die elk mens kent. Eenzaamheid kan een mens tot wanhoop brengen. Eenzame mensen kunnen ook hun omgeving tot wanhoop brengen. Je kent de voorbeelden: iemand krijgt eindeloos bezoek en aandacht maar de eenzaamheid blijft. Nouwen beschrijft de spirituele weg van eenzaamheid naar leren “alleen te zijn” (van loneliness naar solitude). In het alleen kunnen we leren een realistisch beeld van onszelf te vormen en te ontdekken wie we zijn. Dat kan de weg openen om er te zijn voor anderen.

En zo komen we terecht in het tweede hoofdstuk waarin het gaat om de zoektocht naar onze medemensen. In het Engels heet het: ‘From Hostility naar Hospitality': van vijandschap naar gastvrijheid. Wij bekijken onze medemensen vaak met vijandschap: als vreemden van wie we iets te vrezen hebben. Maar zijn we, vanuit bijbels perspectief, niet allemaal vreemdelingen en bijwoners? Welke schat heeft een ander, die ons vreemd is, ons te bieden? Lukt het om een open en vriendelijke ruimte te creëren en zo nieuwe relaties aan te gaan?

De bovenste twee wegen veronderstellen de derde: de weg van illusie naar gebed.
De eerste twee wegen zijn concreet en herkenbaar, en deel je met zoekers ook buiten de christelijke traditie.De derde is moeilijker te beschrijven, zegt Nouwen.
Het gaat over de mens die leeft in de illusie dat hij controle heeft over het leven en al dan niet onbewust uitgaat van zijn onsterfelijkheid. Het leven wordt gezien als een eigendom dat verdedigd en veroverd moet worden eerder dan als een gave.
Hoe kunnen we onszelf leren zien als een adem van God? Om daar iets over te zeggen gaat Nouwen in op het gebed in woorden en in stilte, het alleen bidden en bidden in de gemeenschap.

Hij besluit zijn boek met de opmerking dat we onze eenzaamheid, onze vijandschap en onze illusies niet hoeven te ontkennen. Het is beter de moed te hebben de realiteit en ook jouw eigen realiteit onder ogen te zien, te doorgronden en te erkennen en ze proberen langzaam om te zetten in een krachtig innerlijk alleen zijn, in gastvrijheid en gebed.
Ik zou dit boek aanraden aan mensen die het op kunnen brengen om langzaam te lezen. Het is ligt in het literatuurrek in de hal van de kerk.

Ds. Hanneke Ruitenbeek

"Na een gezonde geloofscrisis." Over modern geloven
Schrijver: Jan Offringa,ISBN: 978-90-76564-71-5,Uitgeverij: Skandalon, Vught           

Voor de schrijver, een predikant in het midden van de Protestantse Kerk in Nederland, is de geloofwaardigheid van het christendom geen vanzelfsprekendheid. Nee sterker nog: achter veel uitroeptekens die de kerk of gelovigen plaatsen, zet hij een komma, of vaker nog: een vraagteken. Je kunt hem nog het best typeren als een “gelovige zoeker”. Hij weet het allemaal niet zo zeker en zwart-wit denken is hem vreemd.
Ik vind dat persoonlijk een verademing. Het geeft lucht en ruimte. Het is open en opent daardoor andere perspectieven op geloof en kerk. Want daar gaat het boek over: over geloven in de 21e eeuw.
De hoofdstukken handelen over: Geloof, God, Jezus, Pasen, Bijbel en over Jezus, en zijn te beschouwen als een soort van ‘huidige stand van zaken’ in het denken over deze onderwerpen.
Daarnaast is er veel aandacht in het boek voor het begrip “twijfel”. Offringa is niet bang voor een beetje twijfel, integendeel. Twijfel kan juist een heel zuiverende werking hebben op alles wat in de loop van de tijd is aangeslibd aan (bij)geloof.
Door vragen te stellen bij die vanzelfsprekendheden kan geloof worden verdiept en vernieuwd. Zo wordt geloof door de twijfel niet ondergraven, maar juist veel persoonlijker en meer verinnerlijkt. Nee koketteren met zijn twijfel doet de schrijver niet.
Die valkuil weet hij op een speelse manier te vermijden, in de geest van de cabaretier Herman Finkers:
Komt een man bij de psychiater. Zegt die man: “Dokter, ik twijfel nogal veel” “Geen probleem”, zegt de psychiater, “twijfelen is heel gezond”. “Echt waar?” vraagt de man.
“Ja”, zegt de psychiater, “neemt u van mij aan, alleen gekken weten alles heel zeker”. “Tsjonge” zegt de man, “weet u het zeker?”. Zegt de psychiater: “absoluut zeker!”.
Kortom: Een heel goed leesbaar fris boek voor mensen die niet weglopen voor geloofsvragen van deze tijd.

ds. Edward Kooiman

"Waarop wachten we; Een monnik klaagt het Avondland aan”, Notker Wolf, Lannoo nv 2008, ISBN 978 90 209 7838 4. Vertaalde uitgave “Worauf warten wir”, Rowohlt Verlag GmbH, Reinbek 2006 door Jan Glorieux (€ 14,75 -270 blz.).

Waarop wachten wijLezend en bladerend in de prachtige boekenafdeling van de abdij in Egmond Binnen kocht ik bovenstaand boek. De beoogde monnik is  Notker Wolf zelf, abtprimaat van de Benedictijner Orde, de hoogste vertegenwoordiger van deze orde wereldwijd. Het Avondland, of wel Europa kennen we: dat maakt nieuwsgierig.
In 21 korte hoofdstukken schetst hij een aantal actuele aspecten van het werk van deze naar haar oorsprong oudste Europese orde. Verder geeft hij zijn kijk op de huidige ontwikkelingen in  een aantal Europese landen, waaronder zijn geboorteland Duitsland.
Met op de achtergrond 800 kloosters en abdijen over de hele wereld met meer dan 24.000 religieuzen schrijft hij, vanuit een internationaal perspectief, hoe o.a. ook in China, Noord-Korea en Afrika de interculturele dialoog wordt gevoerd en hoe bijvoorbeeld een ziekenhuis in Mantsjoerije tot stand komt. Als bedoeld door Benedictus bij de stichting van het eerste klooster Monte Cassino in 529 in Italië gaat het bij deze orde om het samen optrekken van woord en daad, om geestkracht en daadkracht.
Vanuit zijn geloof, traditie en ervaringen neemt hij daarna de vrees in Europa op de korrel “om afstand te doen van enige welvaart, en komt op voor persoonlijke vrijheid, meer eigen initiatief en minder betutteling door de overheid”.
 Het Geloof dat de Schepping en de schepselen door God zijn gewild en gecreëerd en niet gemaakt door de mens als schepper-god, leidt zo concludeert hij, tot een realistische opstelling van verantwoordelijkheid aanvaarden, en dat in vertrouwen op God en medemensen en met perspectief. “Wij bezitten dus een fundament. Wij kunnen weten wie we zijn. Wij hebben daarom geen reden tot pessimisme”. Dat wenst hij ons en het Avondland toe. Warm aanbevolen!     

Henk Bikker

Klaus Berger e.a.: De Dood leeft! – Uitgeverij Kok-Kampen, ISBN 9789043517690

In 2010 organiseerde de Stichting Leidse Lezingen een symposium rond het thema “De dood leeft: denken over na de dood en ons leven vóór de dood”. Sprekers op dat symposium waren o.a. de Nieuwtestamenticus Klaus Berger, de schrijfster Désanne van Brederode en de arts/columnist Bert Keizer.
In de bundel die bij dit symposium werd uitgegeven, schrijven zestien auteurs ieder een artikel dat de diverse kanten van het thema belicht. Zij doen dat vanuit theologisch of filosofisch perspectief en veelal met historische of bredere spirituele interesse.
In een tweetal bijdragen komen auteurs aan het woord die gevraagd waren te schrijven vanuit de ervaringen die zij met en na de dood van een nabije ander hebben opgedaan.
Op deze wijze is een gevarieerde bundel tot stand gekomen. Het geheel van bijdragen aan de bundel heeft een caleidoscopisch karakter. Dat geeft ook aan dat we met de dood aan de grens staan van zowel ons “zijn” als ons kennen. Maar binnen die grenzen van onze eindigheid is het goed om naar woorden te zoeken waarmee we onze onkunde over de dood (en daarmee over het leven) juist staande en gaande kunnen houden als openheid naar het oneindige.  Dan is de onwetendheid op dit punt geen manco, maar juist “geléérde onwetendheid”.

Jan Bruin

Op de Grens van Geest en Stof
Ondertitel: Electromagnetisme en het heilige
Lawrence W. Flagg
Vertaling: Gerrit Teule
Uitgeverij Synthese b.v. 2007

Dr. Fagg is emeritus research professor in de kernfysica en heeft een studie gemaakt van het verband tussen geest en de theoretische fysica waarbij hij een bijzonder gewicht hecht aan elektromagnetische Interactie afgekorte EMI. 
In het eerste deel, getiteld Elektromagnetisme in de natuurlijke wereld, geeft hij een overzicht van de historische ontwikkelingen in de fysica. Hij bespreekt de vier bekende natuurkrachten en de bouwstenen van de materie zoals Up en Down Quarks, Elektronen, Muonen, etc. Ook behandelt hij Elektromagnetische straling van radiogolven tot en met kosmische straling en laat zien hoe universeel deze interactie is in ons bestaan als mens in de aardse natuur. Ook noemt hij de belangrijkste ontdekkers van al deze fenomenen.
Kortom een aardig en didactisch verantwoord overzicht voor de geïnteresseerde leek.
In het tweede deel, getiteld Elektromagnetisme en spiritualiteit, tracht Fagg en brug te slaan tussen “Geest en Stof”. Ik denk, als bespreker van dit boek, er verstandig aan te doen om hem letterlijk te citeren: “We kunnen de EMI zien als een analogie, of als correlatie, of als een werktuig voor Gods immanentie. In alle gevallen geldt dat de intellectuele erkenning hoe vitaal elektromagnetisme is voor de werking van ons en alle aardse natuur, op haar beurt een stoot kan geven voor het intuïtieve gevoel dat deze universaliteit op zo’n intiem niveau enige relatie moet dragen met Gods inwoning.”  Dit is geen gemakkelijk uitspraak om te doorgronden maar wil men daarin slagen is het aan te bevelen om het boek in zijn volledigheid te bestuderen.
Het aardige is dat Henk Hogeboom van de Stichting Teilhard de Chardin, telefoon 072-5332690, wonende Op de Wieken 5 te Heiloo, bereid is om het boek beschikbaar te stellen voor de leden van de PKN.

Allan R. de Monchy

Sara Maitland: Stilte als antwoord. Oorspronkelijke titel: A Book of Silence. Ned. Uitgave bij Scriptum Schiedam, 2010.
ISBN 978 90 5594 / NUR 734

Het heeft iets van een paradox: praten en schrijven over stilte.
Is stilte niet bij uitstek een ervaring voorbij geluid en woorden?
Judith Herzberg schreef het gedicht Ziekenbezoek

Mijn vader had een uur lang zitten zwijgen bij mijn bed.
Toen hij zijn hoed had opgezet
zei ik, nou, dit gesprek
is makkelijk te resumeren.
Nee, zei hij, toch niet,
je moet het maar eens proberen.

Stilte, gevuld met zwijgen en tegelijkertijd vol met woorden...

Sara Maitland (1950) schreef een prachtig boek over stilte, waarin zij aantoont dat stilte meer en anders is dan bijvoorbeeld het ontbreken van geluid of woorden.
Maitland is een bekende Britse schrijfster van romans en korte verhalen.
Begin jaren negentig veranderde haar leven: de kinderen gingen de deur uit en haar huwelijk met een Anglicaanse dominee liep uit op een echtscheiding. Het schrijven ging haar steeds moeilijker af en ze verhuisde van Londen naar het platteland.
Voor het eerst woonde ze alleen. Geleidelijk aan verdiepte ze zich steeds meer in meditatie en gebed om haar geest leeg te maken. Ze voelde dat stilte haar hielp om de dingen te zien zoals ze werkelijk waren.
Ze werd nieuwsgierig naar wat er zou gebeuren als ze de stilte actief zou opzoeken; als ze nóg minder tijd zou doorbrengen met mensen.
Ondanks de kritische reacties uit haar omgeving dat stilte ‘de plek is van de dood’ en ‘alle stilte wacht om doorbroken te worden’ gaat ze het experiment aan. Daarover vertelt ze in haar boek.
Maar het grootste deel van het boek gaat niet over haarzelf maar gaat over wat anderen over stilte hebben geschreven: solo-zeilers, kluizenaars, avonturiers en vuurtorenwachters. Het gaat ook over mensen die in eenzame opsluiting gevangen hebben gezeten, zoals gijzelaars. De religies komen ook aan bod waaronder de stilte vieringen van de Quakers. Maitland gaat in op de vraag hoe je Genesis 1 leest waar God de stilte doorbreekt met spreken.
Maitland ontdekt positieve en negatieve krachten van de stilte.
Een kluizenaar wordt ze uiteindelijk niet maar ze neemt wel een aantal beslissingen waardoor stilte een vaste plek kan krijgen in haar dagelijkse leven.

Ik vind ‘Stilte als antwoord’ een meeslepend boek. Het analyseert de stilte en je krijgt ook nog eens een prachtige cultuurgeschiedenis in de schoot geworpen.
Zelf ben ik ook bezig met het oefenen van stilte en hoe (stille) afzondering zich verhoudt met het sociale leven. Begin september probeer ik een stilteretraite van vier dagen. Het boek van Maitland gaat mee in de koffer.
Stilte als antwoord heeft ook veel te bieden als je zelf niet zo’n stiltezoeker bent.
Maar ook als je er eentje wilt worden.

Ds. Hanneke Ruitenbeek

Waar blijft DE  ZIEL?, door Bert Keizer
Uitgeverij Balans
Bert Keizer is behalve columnist van Trouw, arts in een verpleeghuis. Hij schrijft dus vanuit een betrokken positie en roert zijn pen over onderwerpen die de denkende en de lijdende mens betreft. In de maand van de filosofie verscheen zijn boek.  
In het boek neemt hij de nodige afstand tot mensen, zoals prof. D. Swaab met zijn boek: ”Wij zijn ons brein”. Met de nodige humor en nuchtere gevoeligheid verzet hij zich tegen mensen als Swaab en Victor Lamme die, volgens Keizer, neurologie en filosofie met elkaar verwarren.
Wanneer je de rode lijn in het boek vasthoudt word je op een betrokken wijze de wereld van de neurosofie binnengeleid. Keizer geeft eerst  een compacte geschiedenis van de weg, of de wegen van de ziel. Van een wereld die “bezield” was, van bomen en dieren tot vulkanen en donderwolken. Hoe bij de Grieken en later bij Descartes de ziel een “eigen leven” ging leiden tot de strikte, moderne scheiding tussen lichaam en ziel. Tussen haakjes: aan deze visie en de daaruit ontstane ontwikkelingen danken we de zegeningen van de medische wetenschap!
Het bezwaar van Keizer is dat o.a. de bovengenoemde mensen doorschieten. Hij pleit met anderen voor een meer omvattend idee, in de zin van: wij zijn onze geest. Denk bijvoorbeeld hoe een spreker  een zaal binnenkomt. Aan zijn of haar houding is al een beetje te zien of hij of zij “bezield” is.  Ludwig Wittgenstein zegt: “Het menselijke lichaam is het beste beeld van de menselijke ziel.” En dan zijn we bij onszelf!
In 145 bladzijden bent u prettig bijgepraat over ons brein en onze ziel.

Ds. Robert Blaauw

Nieuwe bundel ‘Kaarsenliederen’
Onlangs verscheen bij uitgeverij Boekscout een nieuwe bundel met liturgische kinderliederen  van Hanneke Koopmans (teksten) en Jelle Jan Klinkert (muziek).
Titel: Op tafel staat een kandelaar
Het boek is te bestellen bij de boekhandel. 
ISBN 978-94-6176-849-0,  € 14,95

Emo’s Reis, een historisch culturele ontdekkingstocht door Europa in 1212, door Dick E.H. de Boer,
Uitgeverij Noordhoek 2011, ISBN 978 90 330 07 880, prijs € 29,75.

Een erg mooi boek over Emo de eerste abt van het “Nijeklooster” even buiten Wittewierum,  gesticht in 1207. In juni 1211 schonken de kerkpatroons van het dorp Wierum hun kerkgoederen aan het nieuwe klooster.
Nadat de bisschop van Münster dit ongedaan had gemaakt, tekende Emo in september protest aan en op 9 november vertrokken Emo en zijn vriend Hendrik naar Rome om gedaan te krijgen dat het besluit van de bisschop zou worden herroepen. De gehele tocht van 9 november 1211 tot 6 juli 1212 heeft Emo beschreven in de Cronica Floridi Horti ( de Kroniek van Bloemhof). Deze is sinds 1852 in het bezit van de Universiteit van Groningen.
Met een aantal medewerkers heeft prof. Dick de Boer zowel de heenreis via Frankrijk als de terugreis vanuit Rome via Zwitserland in kaart gebracht; historisch via archieven langs de route en geografisch via onderzoek ter plaatse. Elke dag wordt prachtig beschreven met daarbij op elke bladzijde een tekening of enkele foto’s, een kaartje ed.
De heenreis via Maastricht, Troyes, Lyon, Torino, Sienna naar Rome wordt in 194 blz. geschetst. Voor de terugreis via Villa Franca, Milano, Lugano, Chur, Zürich en Köln en daarna via Münster en Coevorden naar Wierum zijn 128 blz. ingeruimd. U kunt zo de reis zelf gaan maken.
Op 19 januari 1212 arriveren Emo en zijn reisgezel in Rome. Hun bezoeken aan tal van historische plaatsen en aan de paus in het paleis van Lateranen wordt in 97 blz. aandacht gegeven. Op 11 maart wordt de terugreis aanvaard met de documenten van de Curia, het bestuursapparaat van de Kerk op zak .De reis was niet voor niets geweest.
Het was overigens een spannende tijd onder de bekende Paus Innocentius III. De Kruistochten waren volop aan de gang.
Op 6 juli 1212 arriveerden Emo en zijn vriend weer in Wierum met het document van de Paus waarbij het besluit van de bisschop ongedaan werd gemaakt en de schenking van de kerkgoederen aan het klooster bleef gehandhaafd. De toekomst van het Nijeklooster werd daarmee een stuk zonniger. Bij terugkomst werd het dorp omgedoopt in Wittewierum vanwege de gebleekte pijen van de Premonstratenzerorde, waartoe de monniken van het Nijeklooster gingen behoren.
In het boek is ook opgenomen een mooie kaart  van de vele kloosters in het Groningse land rond 1200. Het Nijeklooster is in 1561 opgeheven. Aan de volharding van een abt als Emo hebben we als Christenen in deze streken echter veel te danken.
Voor dit boek geldt: warm aanbevolen en veel leesplezier!
Een exemplaar is inmiddels beschikbaar in de bibliotheek van de Ter Coulsterkerk, zie het litteratuurrek.( bij het lenen graag het boekenkaartje in het bakje invullen; standaard uitleenvoorwaarde).                          

Henk Bikker   

Het vergeten christendom, Philip Jenkins
De duizendjarige bloeitijd van de kerk in het Midden-Oosten, Azië en Afrika; Nieuw Amsterdam Uitgevers 2011 ISBN 978 90 468 1042 2

In Macerata, in de Marche, in Italië, staat op het plein voor de Duomo een klein standbeeld van Matteo Ricci. Onder zijn naam staan Chinese lettertekens afgebeeld. Chinese toeristen leggen bloemen bij het standbeeld. Of zijn het bij nader inzien pelgrims? Matteo Ricci heeft namelijk sinds 1577 als missionaris in China gewerkt. Hij was niet de eerste.
Al eerder, in de zevende eeuw, was het christelijk geloof in China via zendelingen in China en Japan gearriveerd, maar deze missie was op een fiasco uitgelopen. Ook de missie van Matteo Ricci vond een einde.
Het latere protestants en katholiek zendingswerk in de 19de eeuw liep ook schijnbaar op niets uit, toen de communisten in 1949 de macht overnamen. Maar sindsdien is de christelijke gemeenschap in China alleen maar opgebloeid. Er zijn zelfs plannen om de zijderoute te herstellen en nu in omgekeerde richting de route als weg te gebruiken voor de christelijke missie.
Dit is maar één van de voorbeelden uit het fascinerende boek van Philip Jenkins over de duizendjarige bloeitijd van de kerk in het Midden-Oosten, Azië en Afrika. Fascinerend is het omdat hij in allerlei op het oog andere gebruiken en rituelen restanten van het christelijk geloof opmerkt en sporen of fossielen van een vroeger verbreid christelijk geloof in het Midden-Oosten, China en Japan heeft ontdekt.
Hij vindt dat we naast de zendingstheologie, die we koesteren, ook een uitstervingstheologie nodig hebben als een soort nachtwake om het mysterie van de overleving te kunnen ontdekken.
De historicus Leopold von Ranke zei ooit, dat alle tijden even ver verwijderd zijn van de eeuwigheid en even direct toegankelijk voor Gods aanwezigheid. Deze visie vormt een correctie bij de gedachte, dat het christendom in het Westen op zijn laatste benen loopt. De kerkgeschiedenis van het Westen is mogelijk wel meer bekend, maar voor de geschiedenis van het christendom in het Oosten vormt dit boek een belangrijke bron. Het christendom blijkt een onvermoede veerkracht te hebben.
Theodorus Beza zei reeds in de 16de eeuw dat de kerk een aambeeld is waarop al menig hamer is versleten.
De geschiedenis van het christendom en van de kerk kan alleen ten volle gewaardeerd worden als we naast de overwinningen en expansie ook de nederlagen en rampen zien. 
Het boek gaat niet bepaald alleen over de archeologie. Het mysterie van de overleving krijgt de volle aandacht. Het eindigt hoopvol met een citaat van dichter Charles Olson : de keten van herinnering is wederopstanding.
De auteur is hoogleraar Geesteswetenschappen aan de Pennsylvania State University.  

 Ds F.J. van der Wind

Historie der Martelaren, een bijzonder present voor de bibliotheek
Ondertitel: Die, om hun getuigenis der Evangelische Waarheid, hun bloed gestort hebben
Van Christus onzen Zaligmaker af tot het jaar 1655.
Versierd met meer dan 130 platen
Uitgever D. Bollen te Rotterdam 1881 (?)

Dit prachtig in leder ingebonden boekwerk is aan onze kerk geschonken door de familie Van der Krans-Klein, wonende aan de Werkendelslaan 10 in Heiloo. Dit familiestuk werd ooit geschonken door “Opa Spilt” en mocht nooit verkocht worden maar schenken is dus een ander verhaal.
Zoals de titel reeds aangeeft beschrijft dit boek in goed leesbaar Nederlands de lijdensweg van vele christenen door de eeuwen heen. De vele illustraties alsmede de teksten beschrijven de vaak gruwelijke wijze waarop de martelaren werden omgebracht en ook wordt aangegeven de levensloop en om welke reden de vervolgingen hebben plaatsgevonden.
In totaal 1100 pagina’s tekst in twee kolomen per pagina.
Een boeiend aspect van het boekwerk zijn de drietal voorwoorden; vooral dat van dr. A. Kuyper (Abraham Kuyper van de VU, ons welbekend) met de titel: “Aan de Gereformeerde Christenheid bij het lezen van haar Martelaarsboek”.
Daarnaast zijn er uitgaven van de “Roomsche” Kerk en zelfs van de Wederdopers en Doopsgezinden. 
Als goed gereformeerde christen dien je op je hoede te zijn dat hij het echte gereformeerde boek in handen krijgt, wordt het waarschuwend gesteld. Ook dien je beducht zijn tegen de heiligenverering en dat het tegen u zou kunnen getuigen in den dag des oordeels.
Hieruit spreekt een protestants-paternalistisch tijdsbeeld, typisch voor die tijd. Om al deze redenen een, uit historisch perspectief, boekwerk van betekenis en het wordt dan ook van harte aanbevolen om al bladerend te bestuderen.

Dit boek wordt niet uitgeleend als actueel boek maar kan worden geraadpleegd in onze kerk op verzoek aan een van de leden van de bibliotheek-commissie. Het mag dus de Ter Coulsterkerk niet verlaten.

Allan R. de Monchy


Dr. M. A. Beek: Aan Babylons Stromen, Uitgeverij Maatschappij Kosmos Amsterdam-Antwerpen

Hierbij bied ik een boek aan dat moeilijk te koop zal zijn daar het al in de vijftiger jaren van de vorige eeuw is geschreven. Ik heb het dubbel dus ik kan het mooi schenken aan de uitleenbibliotheek.
De reden dat ik het wil aanbieden aan de bibliotheek voor uitleen is dat ik het een buitengewoon waardevol en boeiend boek vind. Hier worden de oude beschavingen van Mesopotamie beschreven vanaf 3200 jaar voor Christus. Vanaf die tijd zijn kleitabletten gevonden van de Sumeriers die waarschijnlijk als eersten van de mensheid het schrift hebben uitgevonden.
Aan de orde komt ook ons Oude Testament met de wetten van Mozes en hoe die in relatie staan met de wetten van Hammurabi. Zo ook  het Gilgamesj epos waar ook Adam en de zondvloed  worden vermeld en de joodse ballingschap in Babylon van Nebukadnesar, om maar enkele voorbeelden te noemen.
Babylon was in die tijd een schitterende stad waar niet veel meer van over is dan de ruïne van de toren van Babel. Wie haar of zijn kennis over deze oude beschavingen, in combinatie met het Oude Testament, wil verruimen heeft hieraan een schitterend boek.
Misschien zult u zich afvragen: is er geen modernere literatuur? Waarschijnlijk niet veel van groot belang wegens de onrust in de regio (het huidige Irak) waardoor de meeste opgravingen zijn stopgezet.

Allan de Monchy

Wie is Jezus Christus? Een vrijzinnig orthodox antwoord, door E. Meijering. Uitgeverij Kok.

Eerst een citaat: “Het inzicht dat er een ontwikkeling is in het vroegchristelijke denken en spreken over Jezus kan ook gevolgen hebben voor ons eigen spreken en denken over hem. Laten we met het denken beginnen. Van theologen in iedere generatie wordt verwacht een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling in het spreken over Gods openbaring in Jezus Christus. Dat betekent dat men van hen verwacht dat zij niet herhalen wat anderen hebben gezegd, maar dat zij zelf zeggen wat zij zelf denken. Zo blijft het een levende ontwikkeling, al is de kans groot dat daarin niet veel wezenlijk nieuwe dingen worden gezegd. Die ontwikkeling is geen vooruitgang of achteruitgang, maar een pogen om het oude nieuw te zeggen of het nieuwe op een oude, vertrouwde manier te zeggen, zodat het begrepen kan worden.” (pagina 122)
Dit boekje van 125 pagina's geeft een compact inzicht in of, zo u wilt, overzicht van “de ontwikkeling in het denken en spreken over Jezus.” En dat vanaf het allereerste begin.
Zo neemt Meijering ons mee in de visie op Jezus : “Wie was Jezus van Nazareth” (lage christologie) tot: “Wie is Jezus Christus”  (hoge christologie). Aan deze verschillende titels voor de Zoon van God leest u al af de beweging die Meijering maakt tussen “vrijzinnigheid”en “orthodoxie”- zie de ondertitel.
Het aardige is dat hij beide stromingen recht doet doordat hij ze met liefde benadert en aan het denken zet, terwijl hij toch niet schuwt om zijn mening over verzoening, kijk op de evangeliën, persoon van Jezus en andere zaken, weer te geven. De auteur zoekt met een doorleefde liefde voor Christus zijn weg in het theologische landschap.
Het is geen duur boekje (€ 13,80) en nu we leven vlak voor Advent en Kerstmis frist het ons geheugen en onze bezinning, via een toegankelijke weg, op. Wie is Jezus nu en in welke relatie staan wij tot Hem? Via een vlot en inlevend geschreven verhaal neemt hij ons mee door de  kerk- en geloofsgeschiedenis om uit te komen bij jezelf.
Een boekje dat zicht biedt op het verstaan van Jezus.   

R.J. Blaauw

JongerenbijbelJongerenbijbel met de tekst van de Nieuwe Bijbelvertaling. Uitgave Nederlands Bijbelgenootschap, NBG en EO ronduit, Heerenveen 2006, ISBN 90-6126-860-5

Florisca van Willigen, jeugdwerker in onze protestantse gemeente, heeft in het Kerkblad van juni 2011 deze prachtige Bijbel warm aanbevolen. Inleidingen, thema pagina’s en achtergrondinformatie sluiten goed aan bij de interesse van jongeren.
Je vindt er o.a. een Bijbel leesrooster, een toelichting op Joodse tijden als de feesten en de jaartelling  en een korte toelichtende woordenlijst bijv. bij Alfa en Omega, Jubeljaar en Sabbatsreis, maar ook een tekening van de Joodse Tempel en een kaart van het oude Jeruzalem.
Samen met de meer dan 400 bladzijden toelichting, kaarten e.d. omvat deze bijzondere uitgave iets meer dan 1600 bladzijden. Begin 2011 waren al meer dan 100.000 exemplaren van deze Bijbel verkocht. In samenhang met het Nederlands Bijbelgenootschap en uitgeverij Jongbloed heeft de Evangelische Omroep in februari 2011 de website www.jongerenbijbel.nl gelanceerd.
Extra informatie wordt geboden in tekst, afbeeldingen en filmpjes, schrijft Florisca. Ook is er een zoekmachine beschikbaar.
De bibliotheek van de Ter Coulsterkerk beschikt over een inkijkexemplaar, dat ook één tot twee weken kan worden geleend. De prijs voor deze bijzonder mooie uitgave bedraagt in de boekhandel momenteel € 53.50. 

Henk Bikker

Wat ik geloof  “Wat ik geloof”, Hans Küng, vertaald uit “Was ich glaube”, Piper Verlag, München door Karl van Klaveren; uitgave Ten Have, Kampen 2010

“Zegt U eens eerlijk. Wat gelooft U persoonlijk? In dit boek komt een overtuigd Christen aan het woord die zich vergaand laat bevragen over de reikwijdte van het Christen zijn en over zijn persoonlijk geloof. Hij probeert dat met grote openheid onder woorden te brengen.
Hans Küng is daarbij goed op de hoogte van de stand van de natuurwetenschappen en van wat de filosofie meent aan visie op het leven te kunnen inbrengen. Hij durft echter ook keuzes te maken op basis van de woorden van betrouwbare getuigen als met name in de Bijbel en op basis van vele ervaringen met onverwachte wendingen in de geschiedenis. Hij concludeert: de geschiedenis wordt niet alleen bepaald door wetmatigheden.
Hans Küng, nu 83 jaar, geldt als één van de vooraanstaande denkers van onze tijd. Binnen de Kerk van Rome liepen de discussies waarbij hij werd betrokken over vernieuwing en oecumenische openheid soms hoog op. Hij is echter ook in dat visioen van verandering blijven geloven en vond in de conclusies van het Tweede Vaticaans Concilie  uiteindelijk een aantal vitale veranderingen bevestigd.
Zijn visioen van een verzoende Christenheid, van Vrede tussen de religies en van een echte gemeenschap van naties heeft hij in Oost en West toegelicht al ver voor het vallen van de Muur in 1989. Wat de consequenties voor de praktijk betreft, stond hij letterlijk en figuurlijk naast Martin Luther King in de VS en ook naast aartsbisschop Helder Camara tijdens een aantal bisschoppenconferenties in Brazilië, maar ook voor de Vergadering van de Verenigde Naties en in het bijzonder de Commissie voor Human Rights.
Küng komt na ongeveer 330 blz. op zijn levensvisioen en vat dat samen met de woorden van Paulus in 1 Korinte 13 vers 8 tot 13 die beginnen met “De liefde zal nooit vergaan……”. Hij schrijft: “Daarin, in deze woorden wordt alles waarin ik geloof en waarop ik hoop, vervuld”.
Het boek is helder geschreven en boeiend door zijn eenvoud. Het is besteld voor de bibliotheek van de Ter Coulsterkerk. Ook in de boekhandel verkrijgbaar voor 21.90 euro.

Henk Bikker  

 

terug